Şehit Kubilay kimdir?

Mustafa Fehmi Kubilay kimdir? Menemen olayı nedir? Acı olayın yıl dönümünde bu soruların cevapları merak edilip araştırılıyor. 91. yılında Kubilay olayının detaylarını haberimizde derledik. İşte Şehit Kubilay ve Menemen olayının detayları…

ŞEHİT KUBİLAY KİMDİR?

1906’da Kozan’da Giritli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Baba adı Hüseyin, anne adı Zeynep’tir. Mustafa Fehmi Kubilay 1930 yılında öğretmen olarak İzmir’in Menemen ilçesinde asteğmen rütbesiyle askerlik görevini yaparken 23 Aralık 1930’da Derviş Mehmet’in başında olduğu bir grup isyancı kadar öldürüldü. Durum, cumhuriyet rejiminin 1925 yılındaki Şeyh Said İsyanı’ndan sonra şahit olduğu ikinci manâlı irtica girişimi olup tarihe “Menemen Olayı” ve “Kubilay Olayı” olarak geçmiştir. Atatürk’ün Silahlı Kuvvetlere mesajı, Genelkurmay Başkanının mesajı, TBMM’de soru önergesi ve Başbakan İsmet İnönü’nün konuşması, Bakanlar Kurulunun sıkıyönetim ilanı kararı, sıkıyönetim ilanının TBMM görüşmeleri, yargılamanın ilk günkü tutanakları, Savcılığın Esas Hakkındaki İddianamesi, Divan-ı Harp Kararnamesi, TBMM Adliye Encümeni Mazbatası ve TBMM Genel Kurul kararları arşivlerde bütün metin olarak yer almaktadır.

MENEMEN (KUBİLAY) OLAYI NEDİR?

Menemen Olayı veya Kubilay Olayı, 23 Aralık 1930 günü, İzmir’in Menemen ilçesinde, askerliğini yerine koyma subay olarak yapmakta olan Öğretmen Mustafa Fehmi Kubilay’ın ve yardımına koşan bekçiler Hasan ve Şevki’nin şeriat isteyen bir grup göre öldürülmesi. Şeriat ile laiklik arasındaki mücadeleyi vurgulaması açısından Cumhuriyet tarihinin önemli olaylarından biri kabul edilir. Olayların peşinde bölgede sıkıyönetim duyuru edilmiş, General Mustafa Muğlalı başkanlığında kurulan Divanıharp’te failler -idam dâhil- çeşitli cezalara çarptırılmıştır.

23 Aralık 1930 sabahı Manisa’dan Menemen’e gelen dördü silahlı altı kişi, bir camiden aldıkları yeşil sancağı sabahtan namazından sonradan ilçe meydanına dikerek silah zoruyla etraflarına adam toplamaya çalıştılar. Sarıklı ve cübbeli bu şahısların, Şeyh Esat’ın Manisa’da Nakşibendi tarikatını yaymakla görevlendirdiği Laz İbrahim tarafından yönlendirildiği bahis edilir.

Halkın katılmasıyla isyancı grup kısa zamanda büyüdü. İlk eylemciler arasında, Giritli Derviş Mehmet, Şamlı Mehmet, Sütçü Mehmet Belirlenmiş, Nalıncı Hasan ve Küçük Hasan vardı. Derviş Mehmet cemaate kendini mehdi olarak tanıttı ve dini korumaya geldiklerini söyledi. Arkalarında 70 bin karakter halife ordusu olduğunu, öğle saatlerine kadar şeriat bayrağı aşağı toplanmayanların kılıçtan geçirileceğini söyledi.

Eylemciler meydana diktikleri ve şeriat sancağı olarak adlandırdıkları yeşil bayrağın çevresinde dönmeye, tekbir getirmeye ve zikretmeye başladılar. “Şapka giyen kafirdir. Yakında yine şeriata dönülecektir.” diye bağırarak bir isyan hareketi başlattılar. Bayrağın altından ahaliden bazı kişileri geçirdiler. Bunlar arasında fabrikada işçisi Hayimoğlu Jozef gibi gayrimüslimler de vardı. Eyleme katılan vatandaşların bir kısmının halife ordusunun geleceği endişesiyle boyun eğdiği bahis edilir.

YEDEK SUBAY KUBİLAY’IN ÖLÜMÜ

Olayların ilçedeki askeri birlikte duyulması üstüne alay komutanı, yerine koyma subay Kubilay’ı bir manga askerle birlikte durum yerine yolladı. Kubilay askerlerin yanından ayrılarak tek başına eylemcileri arasına girdi ve teslim olmaya ikna etmeye çalıştı. Silahlı eylemcilerden biri alev ederek Kubilay’ı yaraladı. Bunu gören askerler ateşle karşılık verdiler fakat tüfeklerinde öldürücü etkisi olmayan manevra fişekleri vardı. Elebaşlarından Derviş Mehmet “Bana kurşun işlemiyor.” diyerek halkı kutsal bir vazifesi olduğuna ikna etmeye çalıştı.

Kubilay zarar görmüş halde uzaklaşarak cami avlusuna sığındı oysa Derviş Mehmet ve arkadaşları peşinden geldiler. Derviş Mehmet, çantasını açıp testere ağızlı bono bıçağını çıkardı ve Kubilay’ın başını bedeninden ayırdı.

Indirimli başı yeşil bayrağın sopasına dikmeye çalıştılar ancak başaramadılar. Bunun üstüne indirimli başı bayrağın sopasına iple bağladılar. Olay yerine daha sonra gelen Bekçi Hasan alev edip gruptan birini yaraladı ancak açılan ateş sonucu o da öldü. Arkadaşının yardımına koşan Bekçi Şevki de açılan ateş sonucu öldü.

Olay yerine gelen takviye birliklerin “Teslim ol!” çağrısına uymayan eylemciler ile askerler arasında çatışma çıktı. Göstericilerden Derviş Mehmet de dâhil bazıları öldü. Kaçmaya çalışan elebaşları ve eylemcilerin hepsi tutuklandı.

KUBİLAY OLAYININ ÖNEMİ

Kubilay Olayı, genç Türkiye Cumhuriyeti’nin 1925’teki Şeyh Said İsyanı’ndan sonra şahit olduğu manâlı olaylardan biridir. 31 Aralık 1930 günü Menemen ilçesi ile Manisa ve Balıkesir’in merkez ilçelerinde 1 Ocak 1931’den itibaren 1 ay zaman ile Fahrettin Altay komutasında sıkıyönetim ilan edildi ve 1. Kolordu Komutan Vekili General Mustafa Muğlalı başkanlığında bir Divanıharp kuruldu.

7 Ocak 1931’de bu kez İzmir’de yine Mustafa Kemal Paşa başkanlığında ikinci bir buluşma yapıldı. Olaya aracısız ya da dolaylı katılan 105 davalı; anayasayı cebren tağyir, eyleme iştirak ve azmettirme; Derviş Mehmet’in mehdilik iddiasıyla harekete geçtiğini bildikleri halde zamanında hükümete haber vermeme ya da tekkelerin seddinden sonra tarikat ayini icra ettikleri suçlamalarıyla 15 Ocak 1931’den itibaren Divanıharp’te yargılanmaya başlandı.

24 Ocak 1931 günü iddianame okundu ve 29 Ocak’ta mahkeme 36 (ölmüş olan bir sanık ile birlikte 37) kişinin idama mahkûm edilmesine, 40 kişinin sorumsuzluğu nedeniyle salıverilmesine, 27 sanığın beraatine, 41 kişiye dağıtılmış hapis cezaları verilmesine hükmetti ve karar Meclis’in onayına sunuldu. İdam hükümlülerinin altısı küçük yaşta olduğundan cezaları ağır hapse çevrildi. TBMM Yargı Divanı hem iki idamlığın cezasını iki sene hapse çevirdi.

Diğer 28 idam mahkûmu, 3 Şubat 1931 gecesi Menemen’de idam edildi. Bazıları Kubilay’ın başının kesildiği yerde asıldı. Mahkûmlardan biri idam sehpasının önünden kaçtı. İki hafta daha sonra yakalandı ve ertesi gün idam edildi.

Yorum yapın

Viski Fiyatları Geçici Mail yks pdf indir antrenmanlarla matematik 1 pdf serway fizik 1 pdf ales çıkmış sorular pdf ilahi sözleri 1984 pdf türkçe pdf minecraft premium satın al ilahi sözleri Selçuk Sport Apk İndir